Keurboeken uit Limburg (NL)

Geul - 1545

Bewerkt door Mathieu Vandenbosch


BANKRECHTEN*)
VAN DE
HEERLIJKHEID GEUL.

 

Dye banck te Goele.

  1. In den ersten eyn man dye eynen commer scleyt ( eene civiele actie inspant) der gestyt jaer ende daech soo rekenen, die rechten maken seven Vleemsch, drij den Vaecht vier den Schepen. Item, der commer ontsleyt der mot borghen setten eyr (eer hij) de commer ontsleyt. Die rechten (bedragen) eyn orken.
  2. Eyn die gerastert werd ( aangehouden wordt voor schuld) die rechten alsoo vuell als eyn daech doen (dagvaarding), ende dat geyt myt der sonnen ute, ende mot den heylighen sweren nyt myt sonnen uytter hameyen te gaen ( niet bij dag buiten de valderen, of buiten de gehuchten te gaan).
  3. Eyn ontffengnysse aen den Heyr (Leen- of cynsheer) maecken tweentich pynghen ( penningen) twelff den Her, en acht den Schepen van Goele.
  4. Erffpacht ontffanghen dye rechten (bedragen) eyn orken.
  5. Dye doer dye gerechten eyn kuer kyesen, daervan hun rechten seven Vlems brabants, daervan hebben dye partyen ouch dye beyst laten volggen, off lusschen wyllen ( de keurbeest laten volgen of lossen) des hebben sy beraet veerthien daehgen, ende des steyt dye beest op hunnen anx (risico).
  6. Eyn pant ter tuenne (aanslaan), yst koey off part dat sal dry daeghe staen, wan 't myt rechte angeslaghen is, lusschen sy nyt (wordt het niet gelost) zo ys 't verbleven, soo mach hy 't te merden voeren ende vercoepen, geldyt mer dan syn soem, dat mot hy den anderen weder keren.
  7. Geryt got (roerend goed) sal staen acht daeghe.
  8. Erffgoetz (onroerende goederen) sal staen veerthien daeghe.
  9. Eyn man der eyn Momber setten wylt, der Momber maech daech doen ende eyn claecht geven off te prenpael were ( een voorspreker of Procureur kan doen dagvaarden en klacht indienen, juist als ware hij de proincipaal zelf).
  10. Eyn man den hy (die hier) in dys banck te recht steyt ende hy hefft buerghe, ende kaen hy dye lueden toe wysse doen (te weten doen), dat sy voer die banck comen, hy sal doen gebeyden mytten boode ter conden, daer en sal der Vaecht geyn rechten off hebben.
  11. Eyn man der in eyn Vaechtgedynge bedaecht wert, die mot alsoo goet penghen (zoo veel penningen) leggen als hy hem kynt schuldych te syn, ijs 't saecke dat sy in 't recht comen, dat mot veranteren (verdedigd) werden op den selven daech, offt cleger (of de klager) weert an syn pant gewesen off in syn claecht.
  12. Op eyn ander gedynge erffgoet te veranteren, der koempt den darden gedynghe tyts ghenoch.
  13. Gereyt goet to veranteren, op den ersten gedynghe dar hy claecht mot den anderen ( de tegenpartij) veranteren.
  14. Affverboet (afverbod) te doen als van eynen ghewesen vonnysse, dat sal den boede doen dry daeghe nae den anderen, dat ersten geboet (kost) eyn cleyn boetz; dat ander eyn cleyn boet, dat darde eyn grot boet, dat vyrde geboet wyl en gewalt (grootste boete).
  15. Affverboet sonder vonnys, als die sonne onder is, soe mach hy halden off nyt.
  16. Eyn pant te keren (tegen te gaan) maeckt eyn grot boete van pynden ( van panden).
  17. Eynyche partyen begeren eyn saecke te scryven op dat Schepenboeck, moeten voer dat rycht (gerecht) van Goell komen ende belyenen dat te beyden sy dyn (te beider zijden), daer moeten die gansen gerychten hoen rechten aff hebben, te weten: ydder (ieder) schepen eyn alden grot, ende den scryver (Griffier) eyn caen wyns.
  18. Eynyghe partyen dye Schepen buten lans leyden, daervan beloopen hoen rechten van der mylle eyn stuver brabans yllychen Schepen, ende twe alden grot ende hoen kost. Item gaen sy voerder dan dye myll, daervan sint sy sculdych vyr alde groet vuer Schepen ende hoen kost, den Vaecht acht alde groet ende syn koest.
  19. Eyn man daer hy begert eyn cleenys (wetsverklaring of record) op eyn Vaechtgedynghe, van buytensluyden, die rechten maken (bedragen) eyn orken, gheyven die gherychten eyn getuych off eyn brych (geeft het gerecht daarover een schriftelijk bewijs of bericht) van sych, daer van beloeppen dye rechten, den Schepen yllyck (elk) eyn alden groet, den Vaecht twe alden groet, ende van den syeghell (zegel) eyn vierdel wyns ende hoen kost.
  20. Eynich man den hy (die hier) zoe recht steyt ende syn claecht gemaeckt hat, ende in 't andert koemen is (gedagvaard is) ende nyet en koempt, ende den Vaecht syn recht, der wert op syn not (nood) gewezen. Not soe te bewysen dat is, dat hy onder syn sacrament lychet (krank ligt) off Heeren not, off ghefanghen saet, off in dat ysser sytten gesloeten.
  21. Als der Vaecht off dye Schepen buytten lans (buiten dorps gaan) ende hoeren af eyn verbaryck (gerechtelijk onderzoek), daervan hefft der Vaecht voer syn rechten, vyer alden groet ende syn koest, yllych gerychts man twe alden groet ende syn koest, ende den scryver al soe vol (veel) als eyn Schepen.
  22. Is 't dat eynych man ghewalttyecht saecken aendryff (geweldige zaken of misdaden aangeeft) dat mach der Her soeken ende vynden over den dye misdaen hefft (dat mag de Heer of zijn Scholtis vervolgen tegen hem die misdaan heeft).
  23. Eyn man der hy in der banck van Goll eynen momber (Procureur) hefft gesaet, syn recht te voervachten myt recht, der momber der daer momber is, der en mach geyn momber ( geen plaatsvervanger) setten oft maecken, myt recht soe spreken off't hy selver were.
  24. Eyn momber soe setten off tzo maecken coest (kost) eyn orken.
  25. Eyn momber te ontsetten off wederropen, eyn orken.
  26. Eyn man dye ingelaecht wordt tzo leysten gerychtelyck ( in een herberg logeeren op kosten (last) van ongelijken) dat koest twe Vlems.
  27. Der den anderen te leysten in lycht der mot den (dien) open doen dry herbergen, daer mach in eyn ghaen daer in wylt, zo hy des daechs eynnen veggen (wittebrood) ende eyn caen byers (een kan bier) off is 't dye groete leistinck, soe maech hy des daechs nyemen vor eyn blanck brabants, in des mot der vurscreve man, der den anderen inlychet vyertheen daeghen voer ersten dye herberge open doen, ende der letsten maech twe daegh uyt blyven, op den darden daech maech eynen myt hem nyemen ind verteren dat hy op twe daech soude vertert hebben.
  28. Eyn verbot te ontslaen, dye dat ontslaen dye moetten burghen setten des rechts te waechten, soe wes rechten den Heer daeraen verschenen were, ind partyen.
  29. Eyn man der tzo Goll so recht styt van Trichter luyden ( Maastrichtenaren) off van andere buytensluyden, die begheren eyn koepye uut der claecht off proses, als van der claecht, ende vermyten (vermet-getuigenis) ende gheyn getuych van sych te geven om hoen rechten laeten volghen, so beloepen dye voerschreven rechten van den Vaecht anganden, op twe alden Grot ende syn kost tot vyeren toe, ende dye alsoe voel (veel) als eyn Schepen, ende den boede halff soe voel als eyn gerychman, des moeten sy begheren soe baelde (zoo haast) als sy van konden (getuigen) ghesloten hebben.
  30. Eynich man der in der banck van Goell ontfynghe eyn cleyn wonde, ende hy wyllys te ( wilde ze) verberghen, dat sy voer dye Schepen nyet en koempt, off voer den Her, der sall so menghe grot boet syn (zoo menige groote boete beloopen) als hy cleyn wonden hefft.
  31. Dye gedaecht werden in eyn Vaechtgedynghe, ende der Vaecht en koempt nyt, so steyt die denlicheyt (de zaak) tot den anderen Vaechtgedynghe gelyck off 't op den sellver werre.
  32. Eyn man der eynen deyt gestaen aen der banck, en den ander verandert (antwoord) dat hy hem niet en kynt
    ( niets schuldig is) en hem te onrecht doe gestaen, so is der sellver op die koest (kosten) ende op eyn cleyn boet aen den Vaecht.
  33. Eyn man der aen dys Heren rode geloeft ende nyt en hylt, ende die weder partyen claecht daer over, so is der op eyn grot boet, der des geloeffden gedaen hefft.
  34. Twe partyen in den banck staen te rech, ende eyn vonnys daeraff geganghen is, ende sy hebben te bey syden boergen gesaet, ende daer eyn op eyn onrecht verantert gewesen werdt, ende wydder op eynen aen spanen
    ( weder opnieuw procedeeren) ende sy en setten dye vorschreven boerghen nyet op en nyen (opnieuw) so sal der voersten borge ontlast syn, soe verre Her en partyen genoch gedaen.
  35. Eyn man der gerychterlyck geloeff eynich peys (verdrag) off ander saecke, ende dat nyet en hylt (houdt) ende dye wydder partyen claecht, so ist der selve, dye nyt gehalden en hefft, op eyn grot boet.
  36. Eyn man der claecht over eynyche personen al van gewalt ( gewelddaden) der sal gevallen syn aen den Her eyn grot boete, der (die) dat bewalt deyt (doet).

De keurmeesters te Geul zwoeren den volgenden eed:

Daer ych toe gheordynert ben als tot eynen cuermeyster, dat ych cueren sal byer op eynen blanck brabants, dat brot off te wenych gebacken, die weggen sy syn derf (bedorven) off te cleyn, offt te wenich gebacken; dye moelter in dye moelen off sy te cleyn were, smaut maet, wyn off mey te koeren, ende sal al 't ghyn kueren, dat kuerbaer is sonder eyniche ergelyst, noch om goet, noch om frunschap, noch om ontsien, noch steeck op dyn vyngher op allet ich geswert ende geloefft hebbe, dat sal ych steyn (stevig) ende vast halden soe mych Godt helpen ende alle Hylighen.

 

*) Het dorp Geul in 't land van Valkenburg bij Maastricht gelegen, werd in 1545 door Karel V tot heerlijkheid verheven ten behoeve van Conrad van Gaveren. Het had van oudsher zijne eigene dingbank en zijne rechts-costumen.
Deze zijn ons bewaard gebleven door Willem Cocx, Schepen aldaar, die ze (1545) in erbarmelijke taal afschreef

Bron: Publications de la société historique et archéologique dans le duché de Limbourg. Tome XIX. 1882.


Met toestemming van de bewerker voor het internet geschikt gemaakt door Herman de Wit, 2003
 Deze pagina is een onderdeel van de-wit.net